Theo báo cáo của Allianz, số vụ tổn thất tàu biển đã giảm 75% trong thập kỷ qua. Tuy nhiên, hãng cũng cảnh báo rằng các mối đe dọa mới như xung đột, trộm cắp hàng hóa và quá trình chuyển đổi sang nhiên liệu thay thế có thể làm ảnh hưởng đến những tiến bộ đã đạt được về an toàn.

Theo Tạp chí An toàn và Vận tải biển năm 2025 của Allianz Commercial, tổng số vụ tổn thất tàu biển toàn cầu đã giảm xuống mức thấp kỷ lục là 27 tàu trong năm 2024, giảm 20% so với năm trước và đánh dấu mức giảm 75% trong thập kỷ qua, bất chấp căng thẳng địa chính trị và những thách thức về trộm cắp hàng hóa đang gia tăng.

Báo cáo cho thấy ngành vận tải biển đã có những bước tiến về an toàn trong những thập kỷ gần đây. Vào những năm 1990, mỗi năm có hơn 200 tàu bị tổn thất. Tuy nhiên, đến năm 2024, con số này đã giảm xuống chỉ còn 27 vụ tính riêng với các tàu có tổng dung tích trên 100 tấn. So với năm 2015 khi có 105 tàu bị tổn thất, con số hiện tại đã giảm tới 75%.

Mặc dù có nhiều cải thiện, báo cáo cho thấy các sự cố vận tải biển vẫn có xu hướng tập trung theo khu vực. Theo đó, khu vực Nam Trung Hoa, Đông Dương, Indonesia và Philippines vẫn là điểm nóng toàn cầu chính về tổng số vụ tổn thất, ngang bằng với Quần đảo Anh và Đông Địa Trung Hải – Biển Đen, mỗi nơi ghi nhận 4 vụ tổn thất trong năm 2024. Trong vòng 10 năm qua, khu vực Nam Trung Hoa đã ghi nhận 169 vụ tổn thất, phản ánh rõ lưu lượng vận tải biển lớn phục vụ xuất nhập khẩu tại đây.

Phân tích các loại tàu cũng cho thấy tàu cá chiếm gần 40% số vụ tổn thất trong năm 2024 (10 tàu), tiếp theo là tàu chở hàng (6) và tàu chở hóa chất/sản phẩm (3). Nguyên nhân hàng đầu gây ra tổng số vụ tổn thất trên tất cả các loại tàu là đắm (chìm), chiếm gần một nửa trong số tất cả các sự cố (12), trong khi cháy/nổ đứng thứ hai với 7 tàu bị tổn thất.

Cũng theo báo cáo, số vụ cháy đã tăng 20% ​​so với cùng kỳ năm ngoái, đạt mức 250 vụ trong năm 2024, đánh dấu mức cao nhất trong một thập kỷ, trong khi tổng số vụ thương vong hoặc sự cố vận tải biển được báo cáo tăng khoảng 10% lên 3.310 vụ trên toàn cầu.

Căng thẳng địa chính trị và áp lực kinh tế tạo ra bối cảnh rủi ro mới

Báo cáo cho biết mặc dù các rủi ro hàng hải truyền thống như cháy và đâm va đã giảm, nhưng căng thẳng địa chính trị hiện vẫn đang gây ra những mối đe dọa đáng kể có thể làm ảnh hưởng đến những tiến bộ đã đạt được về an toàn.

Ngành vận tải biển phải đối mặt với những thách thức phức tạp bao gồm các cuộc tấn công vào tàu, bắt giữ tàu, lệnh trừng phạt và cả những thiệt hại cơ sở hạ tầng quan trọng như cáp ngầm. Các báo cáo về tàu biển bị nhiễu hoặc bị can thiệp tín hiệu GPS đang gia tăng, đồng thời, các công ty bảo hiểm đã ghi nhận số lượng các yêu cầu bồi thường lớn liên quan đến xung đột, đặc biệt là phát sinh từ cuộc giao tranh ở Ukraine và căng thẳng ở Trung Đông.

Allianz lưu ý rằng các chính sách bảo hộ thương mại tạo ra thêm sự bất ổn cho ngành hàng hải. Trung Quốc là mục tiêu chính của chính quyền Mỹ, với mức thuế lên tới 145% trước khi cả hai nước đồng ý giảm thuế trong 90 ngày vào tháng 5 năm 2025. Các kế hoạch của Mỹ nhằm giải quyết sự thống trị trong vận tải biển của Trung Quốc có thể ảnh hưởng đáng kể đến năng lực đóng tàu, chi phí sửa chữa và lịch trình vận tải biển. Năm ngoái, tàu Trung Quốc đã thực hiện 14.295 lần ghé cảng tại 252 cảng Mỹ, chiếm 18% tổng số lần ghé cảng.

Áp lực kinh tế đang làm tăng chi phí và gây ra quan ngại về an ninh. Mặc dù lạm phát đã ổn định, nhưng các khiếu nại bồi thường hàng hải vẫn cao hơn so với hai năm trước do chi phí sửa chữa leo thang, giá thép tăng 60% trong một số trường hợp, sự chậm trễ của chuỗi cung ứng, năng lực đóng tàu hạn chế, đội tàu già cỗi và máy móc phức tạp hơn.

Báo cáo cũng lưu ý rằng các khiếu nại bồi thường về trộm cắp hàng hóa tiếp tục tăng. Tại Bắc Mỹ, số vụ trộm cắp đã tăng 27%, trong khi dữ liệu từ khu vực EMEA cho thấy tổn thất trung bình mỗi ngày lên tới 1,2 triệu euro (tương đương 1,4 triệu USD). Các tổ chức tội phạm ngày càng trở nên tinh vi hơn, với số vụ làm giả chứng từ và trộm cắp danh tính đang có xu hướng tăng nhanh.

Chuyển đổi sang nhiên liệu thay thế cần phải quản lý rủi ro cẩn thận

Mục tiêu phát thải khí nhà kính của ngành vận tải biển phụ thuộc vào việc áp dụng kịp thời các nhiên liệu thay thế như khí thiên nhiên hóa lỏng, amoniac, methanol và hydro. Chiến lược của Tổ chức Hàng hải Quốc tế đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ sử dụng ít nhất 5% (và phấn đấu đạt 10%) nhiên liệu không phát thải hoặc gần như không phát thải, nhưng sự bất ổn về mặt địa chính trị và sự không chắc chắn về các giải pháp tối ưu có thể làm chậm tiến độ, theo Allianz.

Theo báo cáo, quá trình chuyển đổi này mang lại những tác động đáng kể đến bối cảnh rủi ro và các hợp đồng bảo hiểm hàng hải. Những quan ngại cụ thể bao gồm an toàn cháy nổ, hỏng hóc thiết bị chuyên dụng, năng lực của thủy thủ đoàn và trách nhiệm về môi trường.

Mặc dù tổng số vụ tổn thất ít hơn, nhưng hiện tại vẫn còn nhiều thách thức. Các chủ tàu phải thích ứng với hệ thống pháp lý liên tục thay đổi, đồng thời xử lý các vấn đề phức tạp như xung đột, lệnh trừng phạt và yêu cầu cắt giảm khí thải carbon. Để duy trì những tiến bộ về an toàn, các biện pháp phòng ngừa và quản lý rủi ro cần được thực hiện đến tận cấp độ vận hành, cùng với nỗ lực bền bỉ của toàn ngành nhằm ứng phó hiệu quả với các rủi ro ngày càng phức tạp.

(Theo R&I 29/5/2025)