Cuộc xung đột với Iran đang kích ngòi cho sự bùng nổ nhu cầu về bảo hiểm rủi ro chiến tranh (war insurance) tại khu vực Trung Đông, đồng thời làm nảy sinh những tranh chấp về việc tăng phí bảo hiểm và phạm vi bảo hiểm của các đơn bảo hiểm hiện hành.

Các đơn bảo hiểm thương mại tiêu chuẩn như bảo hiểm tài sản, bảo hiểm an ninh mạng và gián đoạn kinh doanh thường loại trừ các tổn thất liên quan đến chiến tranh. Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp hiện phải trả mức phí ngày càng đắt đỏ để nhận được sự bảo vệ trước các mối đe dọa như tấn công tên lửa.

Khi cuộc chiến bước sang tháng thứ hai, các nhà bảo hiểm và doanh nghiệp tại Trung Đông đang đối mặt với rủi ro rất lớn. Nếu tình hình tiếp tục kéo dài, thiệt hại đối với các công trình xây dựng, cơ sở hạ tầng và tàu biển có thể lên tới hàng tỷ USD.

Các công ty đang đổ xô đi mua các đơn bảo hiểm chiến tranh (war coverage) mới. Ông Fergus Critchley, Giám đốc toàn cầu về mảng khủng bố và bạo lực chính trị tại nhà môi giới (broker) WTW, cho biết: “Hầu hết các nhà bảo hiểm đã tiếp nhận hơn 300 hồ sơ yêu cầu bảo hiểm mới chỉ trong vài tuần qua.”

Theo ông Sachin Sahni, chuyên gia phân tích bảo hiểm tại S&P Global Ratings, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho bất động sản tại vùng Vịnh hiện dao động từ 6% đến 8% giá trị bảo hiểm, so với mức dưới 1% trong thời bình.

Ông Sahni nhận định: “Việc mua bảo hiểm rủi ro chiến tranh đã trở nên vô cùng tốn kém. Dù thị trường vẫn cung cấp năng lực cấp đơn nếu khách hàng sẵn sàng chi trả, nhưng các điều kiện đang bị kiểm soát rất chặt chẽ”.

Làn sóng tìm mua bảo hiểm hiện nay xuất hiện sau khi nhiều doanh nghiệp tại Vùng Vịnh trong những năm gần đây đã chủ động hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh để giảm chi phí, dựa trên niềm tin rằng khu vực này vẫn là “cửa ngõ an toàn” trước các bất ổn chính trị.

Ví dụ, khách hàng Fairmont the Palm tại Dubai—nơi bị hỏa hoạn trong giai đoạn đầu cuộc chiến—chỉ tham gia bảo hiểm cho rủi ro khủng bố và phá hoại (terrorism and sabotage). Theo các nguồn tin thân cận, khách sạn hạng sang này đã không chi trả thêm phí để mua kèm đơn bảo hiểm bạo lực chính trị (political violence policy), vốn là loại hình có điều khoản mở rộng cho các tổn thất do chiến tranh.

Mặc dù các yêu cầu bồi thường đã bắt đầu xuất hiện, nhưng các nhà môi giới và chuyên gia phân tích cho rằng còn quá sớm để đánh giá tổng thất thoát từ cuộc xung đột—một phần do khó khăn trong việc cử giám định viên (surveyors) đến hiện trường để đánh giá thiệt hại tại vùng chiến sự.

Cho đến nay, thiệt hại tài chính đối với ngành bảo hiểm vẫn ở mức giới hạn. Ông Brian Schneider, chuyên gia phân tích bảo hiểm tại Fitch Ratings cho biết tổn thất từ các đơn bảo hiểm bạo lực chính trị, bao gồm thiệt hại do tên lửa gây ra cho các trạm năng lượng, ước tính rơi vào khoảng hàng trăm triệu USD.

Việc tăng phí bảo hiểm đã trở thành một điểm nóng tranh chấp (flashpoint). Một số nhà bảo hiểm gần đây đã rút khỏi nhóm đồng bảo hiểm (syndicate/group) cung cấp bảo hiểm cho đội bay của Emirates sau khi hãng hàng không này từ chối mức phí tăng vọt do chiến tranh.

Thông thường, các nhà bảo hiểm hàng không có quyền định giá lại (reprice) đơn bảo hiểm ngay sau khi chiến tranh bùng phát. Iran đã nhắm mục tiêu vào Sân bay Quốc tế Dubai, nơi Emirates đặt căn cứ, làm hư hại ít nhất một máy bay. Tuy nhiên, chiếc phản lực này chỉ cần sửa chữa nhẹ về mặt thẩm mỹ và hãng vẫn chưa lập hồ sơ đòi bồi thường.

Phía môi giới của Emirates đã bác bỏ yêu cầu tăng phí, lập luận rằng rủi ro xung đột tiềm tàng đã được tính toán vào cấu trúc phí của các thỏa thuận hiện tại. Thế bế tắc chỉ được khai thông khi nhà bảo hiểm đứng đầu  đồng ý tiếp tục bảo vệ cho hãng với mức tăng phí khiêm tốn hơn.

Với việc các nhà bảo hiểm dựa vào các điều khoản loại trừ để hạn chế chi trả, dự báo sẽ có thêm nhiều tranh chấp pháp lý.

Bảo hiểm hàng hải là một tâm điểm dễ xảy ra xung đột. Việc eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa đã khiến khoảng 1.000 con tàu bị mắc kẹt. Các tàu vẫn có thể mua bảo hiểm để đi qua eo biển này với mức phí cắt cổ, nhưng đa số chọn phương án dừng lại vì lo ngại an ninh.

Theo Lloyd’s List, đã có hơn 20 tàu bị trúng đạn hoặc suýt trúng kể từ khi xung đột bắt đầu. Tình trạng chậm trễ hàng hóa kéo dài và hư hại tàu bè dự kiến sẽ kích hoạt một làn sóng đòi bồi thường và các cuộc chiến pháp lý về phạm vi bảo hiểm. Luật sư Raymond Waid tại New Orleans nhận định: “Điều này có khả năng gây ra một làn sóng kiện tụng. Xung đột càng kéo dài, số lượng vụ việc sẽ càng tăng.”

Các lệnh trừng phạt cũng khiến rủi ro trở nên phức tạp hơn. Một số ít tàu vẫn băng qua eo biển Hormuz thuộc “đội tàu bóng ma” (shadow fleet) chuyên lách lệnh trừng phạt dầu mỏ. Các đơn bảo hiểm rủi ro chiến tranh hàng hải thường có điều khoản loại trừ trừng phạt (sanctions exclusions). Các nhà bảo hiểm bị cấm về mặt pháp lý trong việc chi trả bồi thường liên quan đến các cá nhân hoặc thực thể bị trừng phạt.

Tuy nhiên, việc mở rộng danh sách trừng phạt đồng nghĩa với việc một số tàu vốn được chấp nhận bảo hiểm hợp pháp trước đó nay có thể bị từ chối bồi thường.

Ông Jonathan Moss, lãnh đạo văn phòng luật DWF tại London, cho biết: “Đây là một bãi mìn đối với các nhà bảo hiểm. Nếu họ bồi thường, hoặc thậm chí chỉ là giám định tổn thất mà con tàu đó có liên kết với các thực thể bị trừng phạt, họ có thể đối mặt với những hậu quả pháp lý cực kỳ nghiêm trọng.”

Hệ lụy từ cuộc xung đột đang lan rộng ra ngoài vùng Vịnh. Ông James Bannister, Trưởng bộ phận chiến tranh và khủng bố toàn cầu tại môi giới Lockton cho biết nhu cầu về bảo hiểm khủng bố từ các tập đoàn đa quốc gia bên ngoài khu vực cũng đang gia tăng. Họ lo ngại căng thẳng tại Trung Đông có thể dẫn đến sự trỗi dậy của các nhóm cực đoan tại các quốc gia phương Tây.

Theo: Wall Street Journal 30/03/2026